خلق تغییر ماندگار | سه لایه تغییر رفتاری

به‌صورت کلی تغییر کردن شامل لایه‌های مختلفی می‌شود و اگر از طریق لایه‌های بیرونی اقدام به تغییر کنیم، در مدت زمان کوتاهی امکان برگشت به عادت‌های قبلی وجود دارد. از طرفی زمای که تغییر در درونی‌ترین لایه اتفاق می‌افتد، تغییرِ ماندگاری را تجربه خواهیم کرد.

همچنین سؤال اساسی اینجاست که می‌خواهیم چه چیزی را تغییر دهیم؟ مثلاً می‌خواهیم سیگار را ترک کنیم، ورزش کنیم، یک رژیم غذایی را به خوبی پیش ببریم و بسیاری از عادت‌های دیگری که وقتی که نگاه می‌کنیم، عده‌ای توانسته‌اند از این نوع عادت‌ها به راحتی رد شوند و عده‌ای دیگر خیر.

از طرفی خیلی اوقات تغییر کردن مشکل است؛ زیرا عامل اشتباهی را برای تغییر انتخاب کرده‌ایم. شاید برایتان جالب باشد که ما می‌توانیم در سه لایه مختلف در خودمان تغییر ایجاد کنیم. این مقاله بر اساس بخشی از کتاب خرده عادت‌ها نوشته جیمز کلیر است و در ادامه با این سه لایه بیشتر آشنا خواهیم شد. همچنین اگر لایه‌های تغییر رفتاری را شبیه لایه‌های یک پیاز تصور کنیم، این لایه‌ها به ترتیب زیر خواهند بود.

لایه‌ی بیرونی یا تغییر دادن نتیجه

در این لایه می‌خواهیم نتیجه‌ رفتارمان را تغییر دهیم. همچنین می‌خواهیم آن حالتی را ایجاد کنیم که دوست داریم. مثلاً می‌خواهیم وزن کم کنیم، خواندن فلان کتاب را به انجام برسانیم یا مثلاً تمرکز بیشتری داشته باشیم.

نتیجه همان چیزی است که به دست می‌آید. ما می‌خواهیم به اندام مناسب برسیم، می‌خواهیم مدرک بگیریم یا هر تغییر دیگری. بیشتر اهدافی که برای خودمان در نظر می‌گیریم، در این سطح از تغییر هستند.

لایه‌ی وسطی یا تغییر فرآیند

در این سطح مسئله‌ اصلی تغییر دادن عادت‌ها و سیستم‌های انجام دادن کارها است. مثلاً دنبال کردن یک برنامه‌ ورزشی جدید، روزی چند صفحه کتاب خواندن، پیاده‌روی بیشتر یا تمرکز بیشتر روی مدیتیشن. در واقع فرآیند، همان کارهایی است که انجام می‌دهیم. بیشتر عادت‌های فرد در این لایه از سه لایه‌ی تغییر رفتاری قرار می‌گیرند.

عمیق‌ترین لایه یا لایه‌ی تغییر هویت

در این سطح مسئله‌ اصلی تغییر دادن عقیده‌ است. یعنی وقتی که قصد داریم دیدگاه‌مان را به جهان، تصویری که از خودمان در ذهن داریم و قضاوت خودمان درباره‌ خود و دیگران را تغییر بدهیم. بیشتر باورها، فرضیه‌ها و پیش‌فرض‌های ما در این لایه هستند. از طرفی هویت چیزی است که وقتی پای عادت‌های ماندگار به میان می‌آید، مطرح می‌شود.

هر سه لایه‌ی تغییر رفتاری برای ما لازم و ضروری هستند و تغییرات در هر سطحی می‌تواند به ما کمک کند تا به نسخه‌ بهتری از خودمان تبدیل بشویم. نکته این نیست که کدام سطح بهتر یا بدتر از دیگری است. نکته این است که شما از چه جهتی برای تغییر استفاده می‌کنید.

دو نفر را تصور کنید که هر دو در حال ترک سیگار هستند. شما به آن‌ها سیگار تعارف می‌کنید. نفر اول به شما می‌گوید: «ممنون. من نمی‌کشم، دارم ترک می‌کنم.» نفر دوم می‌گوید: «ممنون. من سیگاری نیستم.»

به نظر شما احتمال بازگشت کدام‌یک از آن‌ها به سیگار کشیدن بیشتر است؟ رفتار هر دو در ظاهر یکی است. هر دو سیگار تعارف‌شده را رد می‌کنند؛ اما یکی خودش را یک سیگاری در حال ترک می‌داند و آن یکی خودش را کسی می‌داند که دیگر سیگاری نیست. این دو نفر در لایه‌های مختلفی از سه‌لایه‌ی تغییر رفتاری دست به تغییر خودشان زده‌اند.

نفر اول، لایه‌ اول و دوم را برای تغییر انتخاب کرده است. او می‌خواهد نتیجه کارش سیگار نکشیدن (لایه‌ اول) باشد. همچنین از رفتارها و عادت‌های جدیدی مثل رد کردن تعارف (لایه‌ دوم) استفاده کرده است.

اما نفر دوم از عمیق‌ترین لایه‌ی تغییر آغاز کرده است. او باورش را نسبت به سیگاری بودنش تغییر داده است و حالا براساس تصویری عمل می‌کند که از خودِ دلخواهش دارد. همچنین فراموش نکنیم که بیشتر ما وقتی به فکر تغییر و بهبود هستیم، فقط به فکر تغییر لایه‌های بیرونی هستیم.

خیلی عجیب نیست که تغییر کردن برای ما مشکل است. خیلی اوقات ما حتی به فکر تغییر دادن هویت نمی‌افتیم و فقط فکر می‌کنیم که چه می‌خواهیم (نتیجه) و چگونه باید به آن برسیم (فرآیند). در این میان عقایدی که باعث می‌شوند رفتارهای خاصی از ما سر بزند (هویت) را فراموش می‌کنیم.

تصور کنید که من -سپییده بخت- خودم را کسی بدانم که چاق است و همیشه هم چاق بوده است. چطور می‌توانم انتظار داشته باشم که حتی با سخت‌ترین رژیم‌ها که من را در لایه‌ اول (فرآیند) تغییر می‌دهند به وزن دلخواهم (نتیجه) برسم و آن را حفظ کنم؟

در چنین شرایطی تغییر را از سطحی‌ترین لایه تغییر رفتاری آغاز کرده‌ام و اگر بتوانم موفق به حفظ این تغییر برای مدتی شوم، تنها تا لایه‌ی دوم یا فرآیند پیش رفته‌ام. همچنین تنها وقتی می‌توانم برای همیشه تغییری را در خودم حفظ کنم که با هویت من هماهنگ باشد.

شاید این لطیفه را شنیده باشید: «ترک کردن سیگار که سخت نیست! من این ماه بیست بار ترک کرده‌ام!» پس بار دیگری که خواستید برای تغییر اقدام کنید، قبل از آن از خودتان پرسش‌های زیر را بپرسید:

دوست دارم چگونه آدمی باشم؟

دوست دارم دیگران من را چطور آدمی بدانند؟

اگر فلان تغییر را در خودم ایجاد کنم، چه ویژگی یا صفتی پیدا می‌کنم که دلم می‌خواهد داشته باشم؟

این تغییر باعث می‌شود که درباره‌ خودم چه فکری بکنم؟

می‌خواهم این تغییر را در خودم ایجاد کنم که چه بشود؟

این پرسش‌ها به شما کمک می‌‌کنند تا تصویر روشن‌تری از آن خود ایدئال‌تان به دست آورید. وقتی چنین تصویری از خودتان داشته باشید، می‌توانید برای رسیدن آن در سه لایه‌ تغییر رفتاری -نتیجه، فرآیند و هویت- برنامه‌ریزی کنید و شانس موفقیت‌تان را بالاتر ببرید.

پیشنهاد مطالعه

وقتی بحث تغییر می‌شود، خیلی از ما آه از نهادمان بلند می‌شود و یاد چیزهایی که در زندگی‌مان دوست نداریم؛ می‌افتیم. اغلب بعضی از اصول مهم مربوط به تغییر را نمی‌دانیم. همین موضوع تغییر را برایمان مشکل می‌کند.

از طرفی برای داشتن تغییری ماندگار، نیاز به شناخت اصول آن داریم. در مقاله پنج اصل مهم تغییر به عواملی پرداخته‌ایم که با رعایت آن‌ها می‌توانید تغییری پایدارتری را داشته باشید. برای دسترسی به این مقاله اثربخش کافی است روی لینک زیر کلیک کنید.

مقاله پنج اصل مهم تغییر

با دوستان به اشتراک بگذارید!

اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در email
نویسنده مطلب:
سپیده بخت

سپیده بخت

سپیده با افتخار خودش را یک خرخوان حرفه‌ای می‌داند. از بچگی هر کتابی که به دستش می‌رسید، می‌خواند. هیچ‌چیز به اندازه‌ یاد گرفتن و یاد دادن درباره‌ مغز، سر ذوقش نمی‌آورد. او عاشق رشته‌اش و همه‌ چیزهایی است که به مغز ربط دارند.
مطالب پیشنهادی

3 دیدگاه دربارهٔ «خلق تغییر ماندگار | سه لایه تغییر رفتاری»

  1. فهیمه حدادی

    سلام صمیمانه سپاسگزارم از اینکه مطالعات خود را به اشتراک می‌گذارید ، مثل همیشه عالییی و کاربردی👌🙏❤️🌹

  2. سلام
    لطفا در مورد پروسه ی تصمیم گیری، انتخاب و ریسک کردن کتاب خوب معرفی نمایید.
    سپاسگزارم

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اسکرول به بالا