سه‌ لایه مختلف مغز | از هماهنگی تا تعارض در مغز

شاید باورش برایتان سخت باشد؛ اما هر کدام‌مان سه مغز داریم و این باعث انجام کارهایی می‌شود که حتی برای خودمان هم عجیب است!

کارهایی که بعد از انجامشان به خودتان بگویید «واقعاً چرا چنین کاری کردم! از من بعید بود» یا مثلاً مواقعی پیش می‌آید که چیزی را واقعاً از ته دل می‌‌خواهید در حالی که می‌دانید درست نیست؟ یا شاید هم این را تجربه کرده باشید که از اتفاق یا مسئله‌ای بیشتر از آن‌که منطقی و معقول باشد، می‌ترسید؟

اگر دانش بیشتری درباره‌ بخش‌های مختلف مغز داشته باشید، متوجه می‌شوید که این اتفاق‌ها آن‌قدرها هم عجیب نیستند. تعارض بین خواسته‌ها و آن‌چه که می‌دانیم درست و منطقی است، چیز عجیبی نیست. هرچند شاید شما هم مثل من و خیلی انسان‌های دیگر گاهی به این فکر کرده باشید که نباید این تعارض‌ها را داشته باشید.

طبقه‌بندی خارق‌العاده‌ مغز

اما منشأ تعارض‌ها کجاست؟ چرا ما با اینکه می‌دانیم نباید چیزی را بخواهیم، آن را می‌خواهیم؟ چه اتفاقی می‌افتد که گاهی علی‌رغم اینکه می‌دانیم چه چیزی درست و چه چیزی نادرست است؛ نمی‌توانیم رفتارمان را کنترل کنیم؟

همه‌ این‌ها به این دلیل است که بخش‌های مختلف مغز به‌صورت نسبتاً مستقل؛ اما در یک هماهنگی بی‌نظیر کار می‌کنند تا برای ما تجربه‌ای یک‌دست و یک‌پارچه از واقعیت درست کنند. تنها وقتی می‌توانیم به جدا بودن عملکرد بخش‌های مختلف مغز پی ببریم که مشکلی برای این سیستم خارق‌العاده پیش آمده باشد.

دسته‌بندی‌های مختلفی می‌توان از نواحی مختلف مغز ارائه کرد. باید روی این نکته تأکید کنیم که در حالت عادی و بدون هیچ اختلال واضحی، ما چنان هماهنگی بی‌نظیری بین بخش‌های مختلف مشاهده می‌کنیم که عملاً جدا کردن این بخش‌ها را غیرممکن می‌کند.

در این‌ مقاله قصد داریم از یک نوع طبقه‌بندی برایتان بگوییم که به درک بهتر رفتار ما انسان‌ها کمک می‌کند. این طبقه‌بندی که به آن مدل سه‌گانه‌ مغز (Triune Brain) می‌گویند، مدلی است که توسط دانشمند علوم اعصاب پاول مک‌لین ارائه شده است. براساس این مدل، بخش‌های مختلف مغز ما را می‌شود به سه بخش زیر تقسیم کرد:

مغز خزنده

این بخش از مغز، عمیق‌ترین بخش مغزمان است و آن را در خزندگان و پرندگان هم می‌بینیم. باید بگوییم که از دیدگاه تکاملی خزندگان و پرندگان از نظر پیچیدگی مغزشان بسیار ساده‌تر از ما هستند. در واقع این بخش از مغز ما شبیه مغز خزندگان و پرندگان است.

از طرفی مغز خزنده آنجایی است که به خطر واکنش نشان می‌دهد. به‌صورت کلی گرسنگی، کنترل دمای بدن، واکنش جنگ یا گریز، دفاع از قلمرو و امنیت همه از کارهایی است که این بخش از مغز ما انجام می‌دهد.

مغز خزنده نقش مهمی در زندگی‌مان دارد. این بخش است که ما را زنده نگه می‌دارد و باعث می‌شود که از محیط اطراف‌مان آگاه باشیم و خودمان را از خطرها حفظ کنیم. البته همین بخش هم هست که گاهی کنترل را به دست می‌گیرد و کارهایی می‌کند که شاید زیاد هم با عقل جور درنیاید.

مثلاً به خاطر همه‌گیر شدن ویروس کرونا، خیلی از ما خانه‌نشین شده‌ایم. همواره با ترسی که از اخبار ترسناک مربوط به مرگ‌ومیر کرونا داریم، می‌توانیم واکنش‌های غیرمنطقی مغز خزنده‌ خودم را ببینم. مثلاً مدام نگران این هستیم که غذای کافی در خانه باشد یا مثلاً آیا به اندازه‌ کافی محیطم را تمیز کرده‌ام و راه نفوذ این ویروس را بسته‌ام یا نه.

مغز پستاندار

مغز پستاندار بخشی از مغز‌مان است که آن را با حیوانات پیش‌رفته‌تری مثل اسب‌ها، سگ‌ها و گربه‌ها شریک هستیم. مثلاً یک گربه و یک مار را با هم مقایسه کنید.

وقتی که هیجانات پیچیده‌تری را تجربه می‌کنیم، درواقع مغز پستاندارمان که در حال ایجاد این احساسات است. از طرفی همین بخش است که مسئول لذت بردن از تجربه‌های گوناگون هم هست.

مغز منطقی

یک لحظه چشم‌های‌تان را ببندید و به همه‌ اختراعات و ساخته‌های دست بشر فکر کنید. از ظریف‌ترین ریزپردازنده‌های کامپیوتری و میکروسکوپ‌های اتمی تا ایستگاه فضایی و ماهواره و آسمان‌خراش. همه‌ این ساخته‌های بی‌نظیر بشر را می‌توان به این بخش از مغز نسبت داد.

اگر جمعیت ما از همه‌ موجودات زمین بیشتر است، اگر همه‌ی عناصر طبیعی را به خدمت خودمان در آورده‌ایم و اگر نسبت به همه‌ موجوادت دیگر برتری داریم، آن را مدیون لایه‌ی نازکی از سلول‌های بسیار پیشرفته هستیم که روی تمام بخش‌های قبلی مغز ما را پوشانده است و به آن مغز منطقی یا متفکر می‌گوییم.

جالب است بدانید که ما با شبیه‌ترین موجودات روی کره‌ی به خودمان (شامپانزه‌ها) فقط در حدود ۱٫۶ درصد تفاوت ژنتیکی داریم. همین تفاوت ژنتیکی اندک، اما مهم باعث شده‌ است که ما قدرتمندترین موجودات روی کره‌ زمین بشویم.

دانستن ویژگی‌های بخش‌های مختلف مغز، کمک می‌کنند تا دید روشن‌تری درباره‌ مغزمان داشته باشیم. این دانش، ما را در مدیریت کردن رفتارمان تواناتر می‌کند.

پیشنهاد مطالعه
این موضوع بر کسی پوشیده نیست که هرچه بیشتر از مغز و کارکرد آن مطلع باشیم، می‌توانیم از این پدیده پیچیده، بهتر استفاده کنیم و بهینه‌تر زندگی کنیم. از طرفی پرداختن به مغز همیشه جذاب است و با دراختیار داشتن دانش کافی از آن می‌توانیم به خود و یگران کمک قابل‌توجهی در مسیر زندگی داشته باشیم.

همچنین عقیده داریم که دانش کامل از مغز، می‌تواند راه‌حل مناسبی برای پیشگیری از مبتلا شدن به بیماری‌های روانی و سردرگمی‌های زندگی باشد. به‌همین دلیل پیشنهاد می‌کنیم که برای آشنایی دقیق یا این عضو پیچیده بدن، مقاله «دانش مغز به چه درد می‌خورد؟» را مطالعه کنید. برای دسترسی آسان و سریع، دکمه زیر را انتخاب کنید:

مقاله دانش مغز به‌ چه درد می‌خورد؟

با دوستان به اشتراک بگذارید!

اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در email
نویسنده مطلب:
سپیده بخت

سپیده بخت

سپیده با افتخار خودش را یک خرخوان حرفه‌ای می‌داند. از بچگی هر کتابی که به دستش می‌رسید، می‌خواند. هیچ‌چیز به اندازه‌ یاد گرفتن و یاد دادن درباره‌ مغز، سر ذوقش نمی‌آورد. او عاشق رشته‌اش و همه‌ چیزهایی است که به مغز ربط دارند.
مطالب پیشنهادی

  1. مریم صمیمی

    سلام خانم دکتر عزیز
    مثل همیشه عالی ،مفید وسازنده بود
    سپاس

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

در دایرکت پاسخگو هستیم
2:06 AM
سلام 👋 به کمک نیاز دارید؟
seen
اسکرول به بالا